Storieboeke

Ek het besluit ek gaan vanjaar, in 2017, minstens 12 boeke lees.

Ek het ‘n belydenis om te maak:  ek is gek na fiksie. Ek is lief vir stories. Ek waardeer ‘n goeie teks.

Daarom gaan seker nie veel van die boeke vir die vakliteratuurleser veel om die lyf hê nie.  Dalk wel vir iemand wat aan die skryfkuns waarde heg.  Maar dis die lekker luukse van te mag maak nes ek wil.

My genres?

  • Rillers (whodunnits en spanningstories)
  • Historiese fiksie
  • Menslike drama (goeie karakterontwikkeling en menslike verhoudings en -dryfvere)
  • Komiese vertellings

Ek gaan hier rekordhou van hoe ek vorder en sommer ook sê wat ek van die boeke dink.

***** Vyf sterre is onverbeterlik.

**** Vier is byna so goed as perfek.

*** Drie is die lees werd.

** Twee was n teleurstelling.

*Een sterretjie sê ek is verwonderd ek het enduit volgehou.

Ek doen dit meer vir myself as vir enigiemand anders om te lees.  Dis oor my probleem, sien: My geheue hou nie, en die boeke en skrywers wat ek lees, verdwyn in ‘n bodemlose put.

Hier volg ‘n ranglys van die boeke wat die lees werd was.

Maar hulle staan nie hier in rangorde nie, dog in die volgorde waarin ek hulle gelees kry.  Ek lees tans, dus sal die lys langer word. . .

my-grandmother

*****

Ek het Fredrik Backman verlede jaar ontdek toe ek “A Man called Ove” gelees het.  Ek dink nou nog dis een van die bestes wat ek nog gelees het.   Hy is n Sweedse skrywer, maar die “My grandmother. . .” se Engelse vertaling lees soos eerstetaal.  Elsa en haar ouma is boesempelle.  Maar Ouma is van-die-spoor-af-snaaks en Elsa is “anders”.  Hulle woon in n klein woonstelblok met vreemdsoortige karakters wat meer met mekaar, en beslis veel meer met Ouma, te doen het as wat hulle wil voorgee.  Ouma het kanker. En Ouma wil om verskoning vra.  Elsa en Ouma se feëverhaal-wonderwêreld staan op die punt om wrede werklikheid te word. Dis snaaks, dis spannend, dis roerend en die werk van n meesterskrywer.

conclave

*****

Ek ken die skrywer nie.  Die boek handel oor ‘n (nabye) toekomstige verkiesing van ‘n nuwe pous na die skielike afsterwe van (waarskynlik) die tans dienende hoof van die Roomse Kerk. Ek het gesukkel om die ding neer te sit. . .  Dit was lekker.  Al is dit seker n boek wat nie almal sal interesseer nie, het ek dit geniet want ek was daar, en ek ken mense daar.   Die boek het geloofwaardige karakters en die karakters se geloof en menslike tekortkominge word eerlik en respekvol aangebied.   Selde word geloof in fiksie met agting bekyk.  Al is die uiteinde van die verhaal ietwat voorspelbaar is die eintlike storie die wedywering en worsteling van die indiwidue wat daarin uitgebeeld word. “Conclave” was die lees werd.

the_casual_vacancy

****

Ek is ‘n bewonderaar.  Nie al die Potters was ewe goed nie, maar ek het hulle almal gelees (dog nie in die middel van die nag gaan toustaan vir die volgende een nie – net oor dit benede my waardigheid is, verstaan?).  Ek het haar skryfwerk onder die skuilnaam Robert Galbraith ook verslind, want ek hou van whodunnits en van rillers en van Londen (waar hulle afspeel). Maar The Casual Vacancy het ek lank vermy, al hou ek ook van menslike dramas.  Noudat ek hom gelees het, is ek spyt ek het so lank gewag.  Toegegee: Dis harde werk, maar dubbel en dwars die moeite werd.

Ek hou van P.D. James. Hierdie was een van haar lekkerstes. Seker om verstaanbare redes. . . ****

****

Ek hou van P.D. James. Hierdie was een van haar lekkerstes. Seker omdat ek ook daarvan hou om te lees van hoe geloof en godsdiens op mense se lewens impak maak.  Bitter min skrywers heg enige waarde aan die religie behalwe om te sê dat hulle karakters daar niks van wil weet nie.  Seker ook maar omdat die skrywers daar te min van weet om geloofwaardige gelowiges te konstrueer.  Nie James nie.  Haar karakters is kompleks, feilbaar, dog opreg.  Die ontsluiting van so n moordstorie is wat die kroon span, en sy stel weer nie teleur  nie.

****

Frederik Backman doen dit toe weer.  Britt-Marie oorleef haar man, Kent, se egbreuk in “My grandmother sends her regards and apologises” (sien hierbo).  Sy is een van die minder aangename karakters in dié boek en ek was verras dat, van almal, Backman haar kies vir die opvolg.  Aan die ander kant weer, daarin sit Backman se bogemiddelde skryfkuns: dat hy juis n ander sy van hierdie karakter kan opdiep wat haar laat sin maak en jou vir haar deernis laat kry.  Britt-Marie beland weens n administratiewe fout op n kwynende hoofpadnedersetting waar sy n verlate sportsentrum gaan skoonhou.  Skoonmaak is wat Britt-Marie doen, sien. Breier van die plaaslike sokkerspan is deel van die verwagting, maar die stomme, wanaangepaste Britt-Marie weet van voetbal net mooi niks.  Dog aan die einde van haar kort verblyf op die godverlate dorpie, Borg, weet almal Britt-Marie was daar.  En Britt-Marie weet dit ook. Sy maak n verskil.   Sy verander.

***

Ek het toe maar weer teruggekeer na gebaande weë, en n PD James nadergesleep.  En dit ook weer geniet. Hierdie is haar eerste Dalgliesh-storie, die polisieman wat al haar moordraaisels oplos.  Dis n indrukwekkende debuut.  Dit maak wel gebruik van die klassieke “whodunnit”-formaat, maar dis die vrou se skryfstel wat beïndruk.  Dog, verfrissend anders as die genre, is haar vertelling nie van die vraag-en-antwoord-ondersoek nie, maar volg sy die karakters se reis.  Teleurstellend dan, dat nie een van die karakters vervul met deernis of meelewing wek nie. Daar is die gewone verrassende inligting wat jou laat weet Dalgliesh was jou een voor, en die uitkoms bevredig.  Die probleem is dalk dat die genre oorbevolk is.  James is talentvol en mag maar skryf! Dis die herhalende aard van die genre wat vra na iets uitsonderliks vir so n storie om bo die ander uit te styg.

 

****

Nie alle Man Booker Prys finaliste* val in my smaak nie.  Dié een wel.  Dit speel af in klein bywonersgehuggie in Skotland, aan die einde van die 19e eeu toe die geesteswetenskappe anders gelyk het as nou. n Sewentienjarige seun pleeg moord en erken prontuit skuld. Die boek gee voor om gevonde en versamelde geskrifte oor die saak te wees. Verskeie vertellers verklap die lewens- en wêreldbeskoulike vooroordele van die tyd, van die plaaslike dominee tot die kriminoloog, die prokureur, die pers, die landheer en sy grondbestuurder, die skoolmeester.  En, lesbes, die bywonergemeenskappie self. Hoe weerloos hulle is teen erge uitbuiting en misbruik uit eie geledere, het my bloed laat kook. Verhoorafwagtend, skryf die seun ook sy eie storie, n onverwags wel ter tale eerstepersoonsvertelling, van die gebeure; net die té doodluiterse beskrywing van die moord, laat mens onraad vermoed: Is die seun toerekeningsvatbaar?  Alles anders skyn sy optrede te regverdig.  In die verhoor kom n brokkie getuienis te voorskyn wat jou onverhoeds betrap, of dalk eerliker gesê, jy eers nie ernstig genoeg opgeneem het nie. Ek was verwonderd oor die ongemak wat ek gevoel het met hoedat ek vooraf besluit het wat die uitkoms moes wees. Dat ek, weens my eie vooroordeel, al die nuwe insigte van ons post-moderne hoogagting vir die Ander, net so onbetroubaar is as die skare aanstootlik bevooroordeelde getuies wat hulle oor die saak uitlaat.  Dis wat n goeie boek doen: Dit kom krap in jou mishoop en ontmasker jou gekraai as luide kakofonie.

  • Suid-Afrikaanse skrywer en Nobelpryswenner J M Coetzee is ook weer genomineer.

***

Venter is ʼn pryswennerskrywer.  Dis weer dadelik duidelik hoekom. Kleurvolle beskrywings (hy kán kleure raaksê, daarom staan die kleur van die hemel wat nie naam kry nie, uit) en fyn waarneming van goed wat sigbaar is én dinge wat net aangevoel word, is Groen se handelsmerk.  Dit werk vir reisvertellings soos dié (nie dat hierdie ´n reisgids is nie!) en dit werk uitmuntend vir die karakters wat betrek word in die eerstepersoonsvertellings.  Frustrerend (en dáárom bevredigend!) word net genoeg van elke persoon verklap om te laat smag na meer, dog, daar word meedoënloos aanbeweeg.

Op reis, selde tuis, het die verteller seksuele ervarings.  (Waarskuwing: Sensitiewes wat gril vir seks op papier, moet verbyhou.  Bevooroordeeldes met ʼn weersin aan homoseks, des te meer.) Dit voer hom terug tot die eerste en enigste keer dat sy pa met hom oor die bulle en die koeie gepraat het: Mense maak ook maar net so, daarop kom dit neer.  Seks sonder verbintenis, eenmalig, vlugtig, liggaamlik, verby. Om dan met ander herhaal te word.

Maar die verteller beland tog op die terapeut se sofa vir derms uitryg; hy kry nie bevrediging nie.

Die terapeut het haar eie onmoontlike versugtinge, waarvan weer te veel uitlek, maar sy leef wat sy hom probeer leer: dat die Grieke, in hulle nuutste herlewing in Focault, glo ʼn mens moet jou lyf kan gebruik as eksperiment, dat die hoogtepunt te vind is in beheer, maar allermins die selfbeheersing van onthouding.  Daarmee daag die gewaarwording dat die seksuele veel meer is as net die Griekse eros, dat die grense tussen eros, agape en filia baie meer vloeibaar is as wat mens van kansels af hoor.  Venter klop met Paulus in Filippense.

Die verteller maak vrede met sy seksualiteit (sy oriëntasie is nooit ʼn probleem nie). Hy vind sy hemel hier onder. Dit registreer eindelik hier bo.  Hy vind “rus”.  Hy kom tot die gevolgtrekking die verwikkeldheid van seksuele belewenisse, waarop ander as bloot oppervlakkig lyflik sou kon neersien, is “groen soos die hemel daarbo”.  Dis heerlik, meer as net fisies en tegelyk ook iets wat ʼn mens nie kan kleinkry of klaarsê nie: Daar is nie woordeskat voor nie. Dit is op sigself al meerduidend.

Venter maak ʼn geldende punt.

Die terapiesessies lees soos besoeke aan die tandarts: gemaak-gemaklik, dog formeel leerstellig.

Vir my was die roerendste momente die ma se kuier en die draai in Istanbul.   En die mees teleurstellende dalk die gespog oor ʼn lang lys bedmaats (maar dis tog ook waarop die verhaal wou afstuur) en die volgehoue beskuldigings van rassisme onder die ouer geslag blankes; mý geslag.

Maar nou ja, ek is oud, Afrikaans en ʼn preutse dominee.

*****

Ek het gesmul aan Schalk Schoombie se Rooi Haring.  Dit smaak na meer (ek sit nie my mond aan rolmops nie!).  Hier word geëet en geknoei dat dit n naarheid is, met mense magspeletjies gespeel.  Die tong is stewig in die kies, die karakters is groots of grotesk, nooit vaal en vervelig nie, opgedis soos n goeie bord moet; gif of cholesterol, altyd sappig dekadent. Dis Schoombie se sin vir konteks wat soos stroop op my tong kom sit: ek weet van minstens een vloekende tv-kok wat ek met n oondpanmelktert sou wou bykom.  Ek was aanvanklik lugtig vir die anglisistiese titel, maar alles is vergewe.   Die verdagte vissie doen sy werk. Die kombuis en die boeke, resepte, geheime en ou wrokke kry almal hulle sin met my: ek kook en lees en bedink hulle almal. Maar dis nou die ding van lekker: jy wil meer hê.  En Schalk Schoombie mag maar (gou-gou) n nuwe Greta Burger speurverhaal opdis.   Man, Afrikaans is njam.

beartown-9781501163104_hrThe Scandal***** *

Dis dieselfde boek, In die VSA uitgegee as “Beartown”.  Let op: daar’s 6 sterre hierbo. Dis een van daai boeke wat, as jy soos ek op hierdie bladsy ‘n rangorde gaan staan en skep het (hoekom tog!) jy by n boek kom wat gaan verg dat jy al die ander tellings hersien.  Of jou eie vyfster maksimum hersien. Wow.  Sjoe. Ek dink nie ek is al reg om enigiets oor hierdie boek te sê nie.  Hy gaan nog n rukkie by my spook.  Ek het nog nie woorde nie.  Ek was eers nie oortuig die boek slaag vir my nie.  ‘n Dorp vol mense is karakters en ek verdwaal tussen te veel mense, met erge skuldgevoelens tot gevolg oor ek name nie onthou nie. En ek weet weinig van sport.  Van gretige ondersteuner wees, weet ek baie, maar van tegniese ontleding niks.  Van yshokkie nog veel, veel minder.  Maar die boek gaan oor spelers en ondersteuners, sportsterre en sportkultuur, families, pa’s en ma’s, vriende en opponente, meisies en seuns, n hele gemeenskap met en sonder geld. Die boek gaan oor passie.  En dis my gunsteling skrywer.  Dit het my laat volhard.  (Ek vertrou nie altyd resensies soos hierdie nie!) O wee, toe die boek my eers pak – ek bieg ek het ‘n probleem: ek klim pens en pootjies in ‘n boek in, kry niks anders gedoen nie! –  het ek vir die dae wat dit gevat het, in Beartown gaan woon. Ek het dogters, ag hemel tog, ek het dogters!  Ek gaan of kan niks meer sê nie.  My hart klop nog in my keel.  Triomf, krisis, wen en verloor, rampspoed, onreg en wrede selfhandhawing, stukkende mense, en heling. Kan dit?  Mag dit? Wat’s goed en wat’s sleg?  Wat is boos en wat reg? Laas na “A Clockwork Orange” het ek skuld gevoel aan iets waaraan ek oënskynlik geen aandeel gehad het nie. Regte mense, mense wat uit omgee optree, uit eerlike goeie bedoeling, en onmeetbare skade aanrig. . .   Loshande, by verre, die beste boek van die jaar!  Lees dit.  Wees sterk.

Advertisements