Wat die kreupel appelboompie alles weet.

Op ʼn Hoëveldplaas staan, van die werf en opstal geskei deur ʼn afgewitte kraalmuur, een appelboom. Net die een.  Die appelboom is dalk nog van alle bome op die boereplaas,  die oudste.  Van voor 1900 af al maak hy ʼn kolletjie koelte, tot nou toe nog, met die hulp van ʼn houtstut en ses geslagte sorg van dieselfde toegewyde boerefamilie.

Boereplaas. Geboortegrond.

Daar, in dié kolletjie koelte vir skuiling teen die Afrikason – dog die hitte van die vuur sou hulle beslis  kon voel skroei, skaduwee ten spyt, want dis naby genoeg – het ʼn ma met tien van haar dertien kinders die brandende opstal en buitegeboue gadegeslaan.  Die drie ander, seuns, is saam met hulle pa die rantjies oor.  Hulle was groot genoeg om ook ʼn veiligheidsrisiko te word.

Die opstal is nie al wat in die slag gebly het nie: al wat ʼn buitegebou is, was in ligte laaie.

Die vee, almal dood.

Verskroeide aarde.  ʼn Genadige oorlogstrategie, tog, want geeneen van die slagoffers het gesneuwel nie.  By nabetragting was dat die ma en haar kroos van tien onder die appelboom agtergelaat is, aan hulle eie lot oorgelaat is en nie na die een of ander konsentrasiekamp toe saamgesleep is nie, louter genade, betoon deur ʼn hoogs beskaafde supermoondheid wat beginselvas oorlog voer:  Jy weet mos, met selfbeheersing, minimum geweld en hoogagting vir weerlose onskuldiges. Selfs die pa en drie seuns sou eindelik sonder ʼn skrapie van St. Helena af terugkom.  Geen letsels is daarvan oorgehou nie, net die murasies van wat skuilings was vir mens en dier.   Onbenullige skade, niks blywends nie mos, want dis alles tog weer herboubaar?  En dit ís toe ook herbou, sonder monumente wat die vergeet moes keer.  Inteendeel, die oorloggie is gou vergeet.

Niks blywends nie.

Kort geheues, supermoondhede.

En geliegde geskiedenis, die prerogatief van magtige oorwinnaars.

Regs, langs die Mall in Londen, heel aan die bopunt van die straat, nes jy van Trafalgar Square se kant af deur die drie boë van die Mall kom, met Buckingham al tussen die laning bome, doer onder sigbaar, staan die verslane Boer,  ʼn Khaki wat oor hom troon.  Nou nog, elke November, kom sit iemand rooi kransies daar neer. Die beeldhouer sou die Boer met ʼn skaap kon vervang.  Die boer is tog nie dood nie.  Maar hoe sou herinnering aan oorlog teen n skaaptrop nou die beeld van n supermoondheid omhoog hou, nè?

Die skaaptrop is uitgeroei. Maar dit was net na skeertyd.  Régte genade.  Wat Britse soldate toe nie geweet het nie, is dat wol nie brand nie.  Daar, van warm wol uit die afgebrande wolskuur, het die ma die gesin liggaam en siel aanmekaargehou, totdat, op ʼn dag, die manne sou tuiskom.  Dat niemand in die jare wat dít sou vat, tuis omgekom het nie, was te danke aan die fut van ʼn vrou wat ook nie wou uitbrand nie.

Die grond is in ons ingegrif.

En ons het in Afrika geploeg soos niemand anders nog kon nie.

Of dit nou Khaki ’s, die Khoi of Xhosas is wat die grond kom vat, dis oorlogvoering op sy mees beskaafde beste dié: grondgrypery sonder slag of skoot, grondwetlik gewettig, genoegsaam geregverdig deur eietydse gelykheidswysbegeerte en regstellende geregtigheid.

Daar is effense, ag, onbenullige ou verskilletjies, soos dat die boere, vroue en kinders soms, net soms, gemartel en vermoor word, maar dis ʼn kleinigheid wat aan die eerbaarheid van die agenda en die goedpraat van die heersende diskoers geen wesenlike verskil maak nie – mense wat nie op die grond hoort nie, moet seker nie te veel kla as hulle daar seerkry nie, nè?

Of, is ek heeltemal verkeerd, en is daar geen raakpunte nie?

Vroue, moeders, wat nie gaan lê nie.

Manne wat telkens terugkeer, en weer boer en oorbou.

Kinders word groot, en help.

Families wat oor geslagte heen, herhaaldelik al, moes oorbegin maar aanhou met heropbou.

En God wat genadewol gee wat in vuur nie vergaan nie, én kreupel appelboompies wat teen Afrika skuiling bied en sienderoë net aanhou appeltjies dra.

Moenie moed opgee nie, klein kuddetjie.  Nie nou al nie.  Dit was al minstens net so erg.

Vir Gousie en Drienie: boere!  

 

Advertisements

Musiek maak

Oor musiek is al baie gesê.

Dat dit taal is wat almal verstaan, hartstaal.

Dit roer, en beweeg jou.  Dis rewolusionêr, opruiend, woedend en skoorsoekend.  En dis sagkens strelend, ritmies beweeglik, lyflik-lekker en heimlik verlangend, heilig aanbiddend.  Musiek is onthougoed, heimwee en huilweer. Dis tegelyk oud en jonk. Die temaliedere van jou lewe se tydgleuwe roep herinneringe op, en skielik is jy weer daar, weer soos toe, gegrief, gelukkig, geliefd, gelos, gesout en gedaan.  Musiek doen met jou die goed sonder dat jy vra.  Radio se speellyste trek onverwags jou lewe deur, en sleep vir jou saam.

Dis waar dat musiek kuns is, een wat ek so spyt is ek nie self geleer skep het nie.  Dog dalk ook goed, want nou het ek daarvoor nog groter agting en hoër waardering.  Daai lang druppels wat soos voeltjies aan telefoondrade hang, bly my ontwyk, en my patetiese onvermoë kweek ontsag vir enigeen wat daai voëltjiekoortjies kan laat sing.

Continue reading “Musiek maak”

Warm koue

Ek was stadsjapie en student.

Dis n formidabele kombinasie: Jy weet alles van al’s af, met absolute sekerheid. Ligte werk met skakelaars en water kom by krane uit. Ai, waar’s die dae?

Die Hervormde Studentevereniging toer toe met n konsert Wes Transvaal toe. Vir die eerste keer sien ek plekke soos Coligny en Ventersdorp, en beleef ek eerstehands die gasvryheid van Hervormdes in die hartland.

n Kamer in n groot opstal word my toegewys en die tannie maak verskoning vir die kisvrieskas wat die stoepkamer beknop volstaan en sommer as bedkassie dien.

Nee, ek vind dit nuttig. Daarop pak ek die aand se klere uit, en gaan stort.

My broek brand! Want die vrieskas het n skoorsteen! Bid jou dit aan: n ding wat moet vuurmaak om koud te maak! n Gasvrieskas, leer ek toe nou, werk presies so.

Die broek kan ek nie dra nie, maar die waardigheid van n weetals is veel kosbaarder as n khakibroek, al is dit een van net twee in jou bagasie.

Geen woord is oor die broek gerep nie, al het die tannie lont geruik.

Ek het die broek toe maar ingepak vir elders se weggooi.

Snaaks ne, goed wat van vuur koud word? En ai, die brose waardigheid van n man vol bravade van jeug. . .